Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Çocuk Endokrin 2 polikliniği
Telefon: (0232) 469 69 69

İyot, vücudumuzda başta beyin olmak üzere tüm organların düzenli çalışmasında, büyüme ve gelişmenin tam olmasında, vücudun ısı ve enerjisinin devamı için gerekli olan Hormonların yapımında kullanılmaktadır. Tüm yaş grupları iyot eksikliğinden etkilense de özellikle hamileler, fetüs, yenidoğan ve süt çocukları daha fazla etkilenmektedir. İnsanda beyin gelişimi fetal hayatta başlar ve ilk 2-3 yaş en hassas dönemi oluşturur. İyot eksikliğine bağlı olarak düşük, ölü doğum, bebek ölümünde artma, zeka geriliği, sağırlık, boy kısalığı görülmektedir. İyot eksikliği bölgelerinde yenidoğan tarama testlerinde TSH düzeyleri yüksek bulunmaktadır. Çocukluk çağında ise guatr, büyüme geriliği, öğrenmede güçlük ve okul başarısızlığına neden olur. İyot eksikliği bölgelerinde yaşayan çocukların IQ skorunun 13 puan düşük olduğu gösterilmiştir. Erişkinlerde ise guatr, tiroid beziyle zihnin yeterli çalışmaması, güçsüzlük gibi çeşitli hastalıklara yol açar. Bir bölgedeki iyot eksikliğinin derecesi guatr oranı, idrarda iyot eksikliği gibi ölçütlere göre yapılmaktadır.

İyot eksikliği dünyada korunabilir zeka geriliğinin sık nedenlerinden biridir. İyot vücuda su, besinler, ve özellikle deniz ürünleri ile alınır. Günümüzde dünyada hala milyonlarca insan iyot eksikliği ve sorunlarıyla yaşamaktadır. Ülkemizde besinler ve içme suyuyla yeterli iyot alınamamakta olup iyot yetersizliği hastalıklarını önlemek için tek önlem gebelikten önce ve gebelik boyunca anne adayları ve yenidoğan bebekleri öncelikli olmak üzere tüm yaşam boyunca iyot açığının karşılanmasıdır. Bu amaçla Sağlık Bakanlığı ve UNICEF işbirliği ile 1994 yılından bu yana “İyot Yetersizliği Hastalıklarının Önlenmesi ve Tuzun İyotlanması Programı” yürütülmektedir. Bu program çerçevesinde yapılan eğitim, bilgilendirmelerle iyotlu tuz kullanımı artmış olmasına rağmen hala istenilen düzeylerde değildir. Sorunun önlenmesi için sadece tuzların iyotlanması ve iyotlu tuzun kullanılıyor olması yetmemektedir. İyotlu tuzun nemli olmayan ortamda kapalı dolapta saklanması ve yemeğe uygun zamanda ilave edilmesi de etkinlik açısından önem taşımaktadır.

Prof. Dr. Zerrin Orbak

Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi

Çocuk Endokrinoloji Bilim Dalı

Sıklık: En sık bebeklik dönemi, ergenlik dönemi ve yaşlılık dönemlerinde görülür. Bebeklerin %60-90’nında doğumda vardır ve 2-4 hafta içinde kendiliğinden yok olur. Ergenlik dönemine giren erkeklerin %10-60’ında ortaya çıkabilir.

Neden olur? Androjenler (erkeklik hormonu) meme dokusunu baskılar, estrojenler (kadınlık hormonu) ise gelişmesini büyümesini sağlar. Androjen miktarının azaldığı; estrojen yapımının arttığı; testosteronun estrojene dönüşümünün hızlandığı durumlarda meme dokusunda büyüme görülür. Bebeklerde anneden geçen ve plasentada üretilen estrojen miktarı artmıştır. Ergenlerde estrojen yapımında yer alan öncül maddelerin miktarı artmıştır ve yağ dokusunda testosteronun estrojene dönüşümü hızlanmıştır. Dolaşımdaki hormonların taşınmasını sağlayan bağlayıcı proteinlerin yapımındaki değişiklikler; hedef hücrelerin hormonlara verdiği yanıtlardaki farklılık ve estrojen benzeri etki gösteren ya da androjen etkisini azaltan ilaç kullanımı jinekomasti gelişmesinde etkin olur.

Klinik seyir: Bebeklik döneminde görülen jinekomastilerin hemen hepsi kendiliğinden düzelir. Ergenlik döneminde en erken 10-12 yaşta sıklıkla 13-14 yaşta ortaya çıkar ve %85-90’ı 6-36 ay içinde tedavisiz geçer. Nadiren 17 yaşına kadar sürer. Ancak vakaların bir bölümünde erişkin döneminde de devam eder. Jinekomasti, genellikle tedavi gerektirmeyen ve kendiliğinden geçen nedenlere bağlı gelişse de altta yatabilecek hastalıkların araştırılması için bir endokrinolog tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Tedavi: Altta yatan hastalığa, meme dokusunun büyüklüğüne, süresine ve hassasiyet derecesine göre planlanır. Özellikle ergenlik döneminde memelerin büyümesi psikolojik olarak ciddi sıkıntılar yaratabilir. Dış görünümünden çekindiği için beden eğitim derslerine, diğer sportif aktivitelere, hatta denize, havuza girmekten uzak durabilir. Yaşam kalitesinin bozulması da tedavi endikasyonudur.

Androjenler: Dihidrotestosteron gibi aromatize olmayan androjenlerin etkin olduğunu gösteren çalışmalar vardır. Ancak androjen preparatları aromatize olup estrojene dönüşebileceği için kullanımları ters etki gösterebilir.

Estrojen Reseptör Düzenleyiciler: Tamoxifen ve raloxifen ağır vakalarda meme dokusunu küçültebilir ancak tam bir tedavi sağlayamazlar.

Aromataz Baskılayıcılar: Testoteronun estrojene dönüşümünü engelleyerek estrojen testosteron oranını düşürürler. Ağır vakalarda kullanılabilir.

Cerrahi: Ağır vakalarda ve özellikle psikolojik nedenlerle yaşam kalitesi etkilenen ergenlerde uygulanabilir. Areola-cilt sınırından girildiği için görülebilir iz bırakmaz. Bir gün içinde, hastanede yatmasına bile gerek olmadan tedavi gerçekleşir.

Çocukluk çağında görülen jinekomastilerin çok büyük bir bölümünün tedavi gerektirmeden kendiliğinden küçüleceği unutulmamalıdır.

egetv ile bdundar

Diyabet ve diyabete bağlı organ hasarlarının bitkiler ya da karışımları ile tamamen iyileştirilebileceği iddialarıyla hasta sağlığıyla oynandığına dikkati çeken Kaya, şunları kaydetti:

”Diyabeti otlarla veya bitkisel karışımlarla tedavi ettiğini iddia eden birçok kişi hastalara yönelik bitki tarifleriyle tedavi yöntemleri önermektedir. Bu kişilerin ve bu türden ürünlerin sayısı her geçen gün artmaktadır. Bir bitkiden güvenli ilaç elde edilmesi 10-14 yıllık uzun bir süreci kapsar. Uluslararası kurallar gereği insan sağlığını korumak amacıyla, öncelikle bitki içindeki maddeden etken maddenin ayrıştırılması, saflaştırılması, deney hayvanları üzerinde yan etkilerinin incelenmesi ve diğer organlar üzerinde uzun süreli etkilerinin gözlemlenmesi, daha sonra gönüllülerde denenmesi, güvenirlik ve etkinlik çalışmalarının yapılması ve bunların tamamlandığına dair resmi kurumlardan ruhsatlanması gerekmektedir.”

-”Diyabetin tedavisi bulundu’ ifadelerine inanmayın”-

”Diyabetin Tedavisi Bulundu” ifadesiyle yapılan açıklamaların ya da ilanların bilimsel olarak anlamlı olmadığını vurgulayan Kaya, gelişigüzel kullanılan bu maddelerin, kişilerin yaşamını tehdit edebileceğini aktardı.

Diyabetin her tipinde ve bu diyabet tiplerinin her klinik dönemlerinde farklı bir izlem ve tedavi protokolünün uygulaması gerektiğine değinen Kaya, şöyle devam etti:

”Diyabet tedavisi ile ilgili haberler, yöntemler belirtilirken diyabetin hangi tipinde ve hangi döneminde kullanılabileceği bildirilmeden genelleme yapılarak açıklanan söylemler yanlış yönlendirici bir bilgi olarak milyonlarca diyabetli hastaya yanıltıcı umut ışığı olmakta, birçok hasta bu nedenle tedaviyi aksatmakta ya da tıbbi olarak yanlış tedavi yöntemlerine yöneltmektedir.”

Diyabet gibi ciddi, komplike, iyi tedavi edilmediği zaman ağır organ kayıplarına neden olan ve milyonlarca insanın hayatını ilgilendiren bir hastalığın tedavisinde bu tür etkinliği uluslararası kurallara göre kanıtlanmamış bitkisel ürünlerin, tedavi de kullanılması birçok hasta için geri dönüşü mümkün olmayan ciddi sağlık sorunlarına neden olduğunu anlatan Kaya, bu konuda herkesin üstüne düşen görevler olduğunu sözlerine ekledi.